Tunnel of Hope, Sarajevo…Tunel života, Bosna I Hercegovina… Tunel de la Vida, Bosnia y Herzegovina

Text credits:
http://mentalfloss.com/article/24858/tunnel-saved-bosnia

The Tunnel That Saved Bosnia
BY THE MAG JUNE 6, 2010

In the aftermath of the Cold War, Bosnia became a red-hot battleground teetering on the edge of destruction—until one man and his family dug their countrymen to freedom.

In 1990, Communism was falling apart. The Soviet Union was on the brink of collapse, Eastern European nations were peeking out from behind the Iron Curtain, and people were literally dancing on the remains of the Berlin Wall. But the end of the Cold War wasn’t all blue jeans and Bruce Springsteen. In some parts of the world, Communism was preserving order in extremely volatile areas. This was especially true in Yugoslavia, a federation of Slavic peoples—including Serbians, Bosnians, Croats, Albanians, and Macedonians—created after World War II.

When the Communist government in Yugoslavia fell in 1990, war broke out along ethnic lines. Primarily, that meant the Serbs fighting the Bosnians, Croats, and Albanians. The war crimes perpetrated by the Serbs against the Bosnians were so brutal that the United Nations declared them genocide in 1992.

At the center of all this madness was the picturesque Bosnian city of Sarajevo.
Filled with gorgeous alpine mountains and graceful valleys, Sarajevo had wowed the world in 1984 when it hosted the Winter Olympics.

For decades, Sarajevo had served as an important example of Bosnians living together peacefully with Serbs and Croats. But all of that ended on April 5, 1992. Serbian tanks rolled across Bosnia and opened fire on Sarajevo. Then the Croatian army, which also wanted control of the city, did the same. Suddenly, Sarajevo’s citizens were being attacked from all sides. It was the beginning of a disastrous four-year siege.”¨”¨

Tunnel Vision
As bombs rained down on Sarajevo, Serb snipers hid in the hills while Serb tanks blocked every road leading out of the city. The people of Sarajevo were trapped and starving, living in their basements and rationing their last cans of food. The city would have fallen if not for one man—Bajro Kolar.

Kolar was a typical middle-class family man living in Butmir, a tiny community in the Sarajevo suburb of Ilidža. His house had the strategic advantages of being beyond Serb lines, as well as being close to the Sarajevo airport, which made it perfect for hoarding fresh supplies. When the Bosnian army approached him with the idea of building a tunnel from his cellar into a garage in Sarajevo, Kolar didn’t hesitate to say yes.

In early 1993, Kolar, his wife, his son, and about 200 soldiers began burrowing through nearly 2,500 feet of soil—digging every inch by hand. The tunnel was less than 5 feet high, so miners had to crouch low with their picks and shovels. They reinforced the walls with wood and steel beams, like an old-fashioned coal mine, and even laid a railway track on the floor. Working in eight-hour shifts, the diggers completed the tunnel that July.

Saving a City
The Sarajevo Tunnel was the Trojan Horse of the Bosnian War. Historians estimate that more than 1 million trips were taken through the shaft, allowing the import of about 20 million tons of food. Machine guns and crates of ammunition also flowed through the Tunnel, helping the Bosnian army defend itself against the well-armed Serbs.

There was nothing romantic about the Tunnel, though. Dark, dirty, and cold, the passage was so narrow and crowded that a one-way trip could take as long as two hours. And the constant explosions outside vibrated through the walls and threatened the support beams. It was miraculous that no part of the passage ever collapsed.

Among those who passed through the tunnel was Alija Izetbegović, then-president of Bosnia. For the sake of his country, Izetbegović needed to make appearances on both sides of the Serb lines, and the Tunnel was the only dependable route. But it wasn’t easy. At one point, Izetbegović was wheelchair-bound, and he had to roll through the corridor on its primitive railway tracks.

When the war ended, the Tunnel’s story became international news, and the Kolars were showered with honors. Today, the house serves as a museum, and it’s easy to find. The locals eagerly give directions, and taxis and tour buses make regular visits. While the Western press has given the landmark many names—the Tunnel of Life, the Tunnel of Hope—in Bosnia, all you have to say is Tunnel (pronounced TOO-nell), and everyone knows what you’re talking about.

This article originally appeared in the Jan-Feb 2010 issue of mental_floss magazine.

Español
Créditos de este texto:
http://magiaenelcamino.com.ar/el-tunel-de-la-esperanza-en-sarajevo.html?cn-reloaded=1

El túnel de la esperanza, en Sarajevo
enero 19, 2016 – Bosnia-Herzegovina
Mientras la ciudad se desangraba por sus venas maltrechas y heridas, una arteria la mantenía oxigenada, la mantenía con vida.

Llovía. Como en el video que allí miré. Siempre parece que los videos que muestran imágenes de alguna guerra fueron tomados mientras llovía. ¿O será que durante una guerra siempre llueve, siempre está gris?
Porque llovía (y hacía frío y Tahiel estaba con algunas líneas de fiebre) tuve que ir solo. Con Aldana dijimos que de alguna forma teníamos que ir. Al menos, alguno de los dos. No podíamos abandonar Sarajevo sin visitar el Sarajevski Ratni Tunel o túnel de Sarajevo o Túnel Spasa o, también conocido, como “El túnel de la esperanza”. Sin lugar a dudas el más significativo de todos sus nombres.

Durante el asedio interminable que sufrió Sarajevo, capital de Bosnia, a manos del ejército serbio, una obra de ingeniería fue llevada a cabo bajo un estricto secreto y bajo una tremenda presión de ser descubierta. La casa de la familia Kolar, en Butmir, fuera de la zona de asedio serbio, sería una de las puertas de ingreso. El túnel pasaría por debajo del aeropuerto, zona custodiada por los Cascos Azules de la ONU, y saldría luego de 800 metros, a un garaje de un edificio de departamentos en Dobrinja, un barrio de la ciudad.

Al principio la obra no fue nada sencilla. Si bien el proyecto lo diseñó un ingeniero civil, y la tarea fue encomendada al ejército bosnio, la falta de mano de obra calificada, herramientas y materiales necesarios, atentaban contra la tarea. No obstante esas dificultades, la excavación se hizo con palas, picos y manos. Las toneladas de tierra fueron removidas en simples carretillas. Todo se hacía en turnos de 8 horas durante las 24 horas del día, desde ambos lados del túnel a la vez. Luego de exactos 4 meses de arduo trabajo, luchando contra la falta de oxígeno, el agua hasta las rodillas o, incluso, hasta la cintura, y la oscuridad, el túnel le devolvió a Sarajevo una arteria para llevar oxígeno otra vez. Siempre se recordará como el túnel de la esperanza, el túnel que le dio vida a una ciudad en ruinas. Se comenzó a construir el 1ro de marzo de 1993, se terminó el 30 de junio de 1993 y el 1ro de julio de ese mismo año comenzó a utilizarse. No había más tiempo que perder.
Entre 3000 y 4000 personas (civiles y militares) cruzaban cada día en ambas direcciones, además de animales, comida, combustible y todo tipo de insumos vitales. Una vez inaugurado, con el pasar de los días/meses y en menos de un año, al túnel se le hizo un sistema de drenaje de agua, se le puso iluminación, se le instalaron vías de tren y se le agregaron pequeños carritos para acarrear las cosas. También se implementó un sistema de ventilación para hacerlo “respirable”. Uno de los trabajadores del predio, convertido hoy en museo, me dijo: “el túnel también tiene su lado malo. Durante la guerra muchos se aprovecharon y vendían a precios exorbitantes lo que compraban a precio de mercado en la zona no sitiada”. Yo le respondí que eso no era cierto. El túnel no tenía ni tiene ningún lado malo, el lado malo lo tenía, tiene y tendrá por siempre, el ser humano. Asintió.

Hoy el túnel está cerrado. Sólo unos 25 metros están habilitados para quien lo quiera visitar. El motivo es obvio. Pasa a sólo 5 metros por debajo de la pista del aeropuerto de Sarajevo.

La visita
No es la visita lo que vale realmente. Solo hay un pequeño museo con objetos de la guerra y elementos de la obra en construcción. Algunas fotos de celebridades que han pasado a visitarlo y no mucho más. Al final, un video que trata de explicar una guerra que a mis ojos resulta increíblemente difícil de entender y de comprender por sus múltiples aristas. Digamos, como todas las guerras.
Un souvenir shop donde lo más rescatable es ponerse a conversar con quien allí trabaja y por supuesto, la recorrida de 25 metros por la parte habilitada del túnel.
Lo que define a esta visita y me empujó a mí a querer hacerla es la posibilidad de pisar y palpar la historia viva del siglo XX. Si tienen suerte, además, pueden conversar con alguien de la familia Kolar.

Bosanski
Krediti ovog teksta:
https://www.visitmycountry.net/bosnia_herzegovina/bh/index.php/37-kultura/muzeji/sarajevo-muzeji/93-tunel-dobrinja-butmir

Teška situacija u gradu, i opasni prelasci preko piste dovodili su mnogo ljudi na razmišljanje o izgradnji podzemnog puta. Dakle, ideja o kopanju tunela postojala je u narodu, a posebno kod onih ljudi koji su bježeći od snajperskih metaka na Sarajevskom aerodoromu tražili bilo kakav zakon.

I ljudi iz Generalštaba bosanske vojske, takođe su se bavili mišlju o komunikaciji ispod aerodroma. Prvi pokušaj je bio da se pronađe poprečna drenažna cijev, koja se nalazila ispod aerodroma, i koja je korištena za prikupljanje podzemnih voda. Ta cijev mogla se privremeno koristiti kao komunikacija.
Međutim, zbog nemogućnosti pronalaska plana aerodroma, ta ideja je propala.

Krajem 1992. godine, Generalštab pokreće inicijativu za izgradnju tunela, a general Rašid Zorlak pronalazi dva inženjera u grudu koji su bili sposobni da naprave projekat. Ti inžinjeri bili su Nedžad Branković i Fadil Šero. Njima je 22. 12. 1992. godine izdata naredba od strane Generalštaba da se prikupi sva potrebna dokumentacija za izgradnju tunela, te da se pristupi izradi plana. Gospoda Branković i Šero sakupili su još nekoliko ljudi, među kojima su bili i Ibrica Fazlić i Šemsudin Kadribašić, kao i geometri, bez kojih rad nije mogao početi.

Izradi projekta pristupilo se u strogoj tajnosti. Zbog same okolnosti da se tunel treba praviti ispod aerodroma, rad na projektu trebao se obaviti krajnje profesionalno, tj. bez i jedne greške koja bi mogla dovesti u pitanje stabilnost aerodromsko piste ili bezbijednosti ljudi. Određene su polazne tačke na Dobrinji i Butmiri, a činjenica da setunel trebao početi kopati sa obadvije strane zahtijevala, je vrlo pažljiva određivanja pravca tunela.

Projekat komunikacije D-B (Dobrinja-Butmir), završen je u januaru 1993. godine, kada je izvršena i njegova verifikacija.

12. januara izdata je prva naredba od strane komandanta Prvog korpusa, Mustafe Hajrulahovića o pristupanju organizacije radova, a u njoj je izdato naređenje 5. brdskoj brigadi sa Dobrinje da su pruži sva moguća pomoć u realizaciji projekta.

Radovima na kopanju prilaznog tranšea pristupilo se 28.011993. godine, a otpočeli su ga 8 pripadnika civilne zaštite. sa Dobrinje. Radilo se 3-4 puta dnevno, a radovi su tekli vrlo sporo. Nepovoljni vremenski uslovi, nedostatak alata i ljudstva, granatiranje, i slični problemi koji su pratili radove nisu ulijevali optimizam u ljude. U to vrijeme malo je ljudi i opšte vjerovalo u mogućnost izgradnje tunela u uslovima kakvi su postojali. Pošto je bilo planirano da radovi na izgradnji otpočnu sa dvije strane da bi se skratilo samo vrijeme izgradnje, odlučeno je da se napravi organizacija i sa Butmira.

23.01.1993. godine, Šero Fadil je prešao pistu i pronašao Ramadana Šarića, koji je imao dosta iskustva u takvim poslovima. Organizovali su nekoliko sastanaka sa odgovornim ljudima na toj strani da bi ih upoznali sa planom početka radova. Nisu naišli na razumijevanje upravo zbog sumnji da su sve aktivnosti sa strane Butmira prekinute.

Radovi na kopanju prilaznog tranšea sa Dobrinje se nastavljaju, a prve metre tunela, 01.03.1993. godine počeli su kopati pripadnici jedinice El-Fatih, koja je bila u sastavu 1. Korpusa Armije BiH. Kopanje je vršeno ručno, tj. uz samo uz upotrebu krampi i lopata. Za osvjetljenje, korištena su Sarajelijama dobro poznata kandila (posudice napunjene jestivim uljem, sa kratkim fitiljem).

Tajnost projekta D-B imala je za posljedicu nedostatak opreme i materijala, tako da su radovi na kopanju a i sama ideja, u martu ’93 zapali u veliku krizu. Tada je obavještena Predsjedništvo BiH i Predsjednik Alija Izetbegović, koji je dao punu podršku projetu. Poslije toga izdate su jop neke dodatne naredbe o prikupljanju potrebne opreme i ljudstva, tako da su radovi sa Dobrinje definitivno otpočeli 28.031993. godine sa svim raspoloživim sredstvima. Za kopanje je prikupljen dovoljan broj ljudstva, vojnika iz svih sarajevskih brigada. To su bili većinom radnici građevniskih firmi koji su već imali dosta iskustva u tim poslovima. Veći broj njih bio je iz Pete brdske brigade sa Dobrinje.

Organizacija radova sa strane Butmira bila je takođe teška. Nije postojala nikakva telefonska veza, tako da je jedini način komunikacije bio pretrčavanje piste. Iz grada su na stranu Butmir preši Rašid Zorlak, Nedžad Bubica i Adem Crnovršanin, i sastali se sa Ramadanom Šarićem i Budnjo Fadilom te počeli organizaciju radova. Situaciju je dodatno otežao početak rata sa Hrvatima. Međutim, prokopavanje tunela značilo je život za grad Sarajevo, i taj projekat se morao nastaviti i pored svih problema na koje su ljudi nailazili pri njegovoj realizaciji.

Za potrebe kopanja angažovani su pripadnici Civilne zaštite općine Ilidža, tako da su radovi na izgradnji otpočeli 23.04.1993. godine u naselju Donji Kotorac, kod kuće porodice Kolar.

Kasnije je ljudstvo popunjeno sa rudarima iz Miljevine i iz srednje Bosne. Rad se odvijao u tri smjene, tj. 24 sata dnevno. Poseban problem bila je podzemna voda, koja se na prostorima oko Sarajevskog aerodroma nalazila na vrlo visokom nivou. Zbog stalnih prekida u napajanju električnom energijom, voda se često iz tunela iznosila ručno, tj. u knatama ili kanisterima.

Uporedo sa kopanjem tunela vršilo se i postavljanje instalacija za osvijetljavanje, a osvjetljavanje se vršilo pomoću malog agregata.

Sa strane Dobrinje, za podgradu tunela koristilo se željezo prikupljeno u sarajevskim fabrikama. Drvo je bilo teško pronaći u Sarajevu, tako da su se vertikalni zidovi tunela većinom oblagali metalnim limovima. Na strani Butmira bila je obrnuta situacija. Željezne konstrukcije bilo je teže pronaći, pa je većina tunela sa te strane urađena u drvetu transportovan sa planine Igman. Iskopana zemlja odlagala se u blizini, a korištena je kao zaštita od srpskog granatiranja. Za zemlja izvozila se ručnim kolicima, što je bio vrlo težak zadatak i mukotrpan posao. Srpska strana je u međuvremenu saznala za kopanje tunela, pa su stalnim granatiranjem pokušavali obustaviti radove. Upućivali su i protestna pisma komandi UNPROFOR-a da obustave radove. UNPROFOR nije reagovao možda iz razloga što nisu mogli naći dokaze, ili ih možda nisu htjeli naći.

I pored svih poteškoća na koje je nailazila ideja o tunelu ali i samo kopanje tunela, 30.07.1993, oko 21:00 sat, dva čovjeka kopajući sa dvije različite strane, uspjeli su spojiti ruke negdje ispod Sarajevskog aerodroma.Tog dana, Sarajevo je dobilo mali, ali siguran prolaz, tj. vezu sa Butmirom, Igmanom i ostatkom slobodnih teritorija Bosne i Hercegovine.

Ukupno je iskopano oko 2800 kubnih metara zemlje, ugrađeno oko 170 kubnih metara drvene građe, i ugrađeno oko 45 tona metala. Dimenzije tunela bile su: 800 m dužina, prosječna širina 1 m, i prosječna visina 1,5 m.

Izdata je i prva naredba o korištenju tunela u prva tri dana. Iste noći kada je prokopan, kroz njega je u grad probačeno oko 12 tona vojnog materijala, a jedna velika grupa vojnika iz Sarajeva je izašla na planinu Igman, gdje su u to vrijeme Srbi pravili ofanzivu velikih razmjera pokušavajući zatvoriti Igmanski put.

Tunel D-B bio je vojni objekat a njegovo obezbjeđenje i kontrolu ljudi vršila je u početku vojna policija 4. i 5. brigade, a kasnije pripadnici Bataljona Vojne policije 1. Korpusa. Veza između sva kontrolna punkta uspostavljena je vojnim telefonom. Za prolazak tunela, civilima ili vojnicima bila je potrebna dozvola od komande 1. Korpusa, koja se nije morala plaćati.

Na samom početku funkcionisanja tunela sve se nosilo na leđima i u rukama. Prenosila se hrana, cigarete, nafte, municija, naoružanje, lijekovi, ranjenici i drugo. Poslije završetka radova na postavljanju pruge koja je napravljena od željeznog vinkla, napravljeni su i mali vagoni, tako da je transport materijala bio puno lakši.

U početku je u funkciji bilo samo 5-6 kolica, a kasnije se zbog količine materijala koji se prevozio, broj napravljenih kolica popeo na 24 komada. Kolica su se koristila većinom u vojne svrhe, a ljudi su ih gurali ručno, sa teretom od 200-300 kg. Guranje kolica nije bilo lak posao, posebno zbog pravca tunela koji je imao nekoliko krivina, a uz to je tunel jednim dijelom išao nadole, a potom nekih 200 m gore. Najdublja tačka tunela ispod aerodromske piste bila je 5 metara, što je dovodilo do velikih problema sa podzemnom vodom na tom dijeli. Električne pumpe koje su bile postavljene u tunelu nisu bile dovoljne, posebno tokom jakih kiša ili naglog topljenja snijega. Često se dešavalo da zbog kvara na pumpama ljudi moraju gaziti kroz vodu iznad koljena.

Dva puta se desilo da se tunel napunio vodom do plafona. Prvi put je bilo blokiran 2 dana, a drugi put pet dana. Zbog toga su montirane dodatne veće pumpe, ali na otvorenom prostoru, što je definitivno riješilo problem punjenja tunela vodom. Održavanje tunela vršilo se svakodnevno u vremenskom periodu između 08:00 i 11:00 sati. Tokom tog održavanja svaki prolaz ljudi i materijala je obustavljen.

Prolazak ljudi kroz tunel odvijao se u dva smjera naizmjenično. Grupe ljudi kretale su se između 20 osoba i 1000 osoba, a skoro svaki čovjek je nosi prosječno 50 kg hrane u ruksaku. Hrane je većinom kupovana u Hrvatskoj i transportovana u Butmir preko Igmana, a razlog dolaska ljudi kroz tunel u Butmir da bi je kupili bila je njena cijena. Ljudima u većim grupama ponekad je bilo potrebno i dva sata da prođu 800 metara tunela. Prosječno je kroz tunel dnevno prolazilo 4000 ljudi. Zbog stalnog granatiranja i snajperskog djelovanja, transport materijala odvijao se noću. Prosječno je voženo 20 tona nekog materijala tokom jedne noći. Pošto se između naselja Donji Kotorac, u kojem se nalazio izlaz tunela, i naselja Butmir nalazio otvoren prostor, napravljen je tranše kako bi ljudi mogli bezbjedno doći do ulaza. Međutim, vozači kamiona sa materijalom morali su na sebe preuzeti rizik dolaska tokom noći bez svjetala, jer se za kamion nijem moga napraviti nikakav bezbjedniji put.

Zbog nedostatka nafte u gradu, kroz tunel je proveden cijevovod, a sistem transporta nafte bio je ispumpavanjem iz cisterne koja bi dolazila na butmirsku stranu, kroz cijev u tunelu, u drugu cisternu u Dobrinji.

Ova operacija pored transporta muncije ili eksploziva, bila je jedna od najopasnijih. Uvijek je postojala mogućnost da neka od srpskih granata pogodi kamion i uništi sve oko tunela. Na našu sreću nikad nisu bili dovoljno precizni. Međutim, te srpske granate dva puta su pogodile ljude koji su čekali na ulazu. Napravljena su dva strašna masakra u kojima su stradali većinom civili. Ti masakri nisu mogli zaustaviti funkcionisanje tunela jer je grad zavisio od materijala ubačenog kroz njega.

Telefonska veza između Sarajeva i ostalih gradova bila je neophodna, tako da su radnici PTT-a BiH proveli kabal kroz tunel do Hrasnice, a potom dalje preko Igmana.

Uz pomoć donacije Njemačke vlade, koja je donirala kabal za električnu energiju, radnici Elektroprivrede u saradnji sa ljudima iz Civilne zaštite proveli su 12 MW visokovoltažni kabal od Pazarića, preko Igmana, kroz tunel do grada. Svi radovi vršeni su noću, a po završetku istih prolazak kroz tunel postao je vrlo opasan. Ljudi su ponekad morali gaziti kroz vodu, dok im se u isto vrijeme kabal nalazio sa jedne strane, a cijev za naftu sa druge.

Ratni Sarajevski tunel odigrao je neprocjenjiv značaj za grad Sarajeo a i za Bosnu i Hercegovinu. Kao vojna komunikacije omogućio je manevar vojske i sredstava u vrijeme kada je to bilo najpotrebnije. Omogućio je ubacivanje hrane za narod i vojsku u gradu i ubacivanje materijala za pokretanje namjenske proizvodnje. Omogućio je i funkcionisanje organa vlasti Bosne i Hercegovine, i ulazak članova parlamenta. Tunel je spasio grad od potpune okupacije. Spasio je 300.000 ljudi od logora, ubijanja i protjerivanja.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.